Jakie są zasady zatrudniania młodocianych pracowników? Jakie przepisy prawne regulują zatrudnianie takich osób? W jakim wymiarze można zatrudnić pracownika młodocianego? W artykule odpowiemy na najczęściej zadawane pytania dotyczące zatrudniania osób, które nie ukończyły 18 roku życia.

Mianem małoletniego pracownika można określić osobę, która podejmuje pracę, jednak nie jest pełnoletnia. W jaki sposób przepisy prawne definiują takie osoby?

Jakie przepisy prawne regulują zatrudnianie młodocianych pracowników?

Zgodnie z ustawową definicją zawartą w art. 190. Kodeksu pracy, młodociany pracownik to osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat. W rozumieniu zapisów kodeksu pracy definicja ta odnosi się do osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Kodeks cywilny pozwala wykonywać obowiązki (na podstawie umowy cywilnoprawnej — umowy zlecenia czy umowy o dzieło) osobom jeszcze młodszym — tym, które ukończyły 13 r.ż. W takich okolicznościach małoletni musi jednak posiadać zgodę przedstawiciela ustawowego (zazwyczaj rodzica lub prawnego opiekuna).

Warunki zatrudnienia młodocianego pracownika

Zatrudnienie młodocianego jest możliwe:

  • w celu przygotowania zawodowego – jeżeli młodociany nie posiada kwalifikacji zawodowych;
  • do wykonywania lekkich prac na podstawie umowy o pracę.

Przygotowanie zawodowe może uwzględniać zarówno naukę zawodu, która przygotuje (teoretycznie i praktycznie) małoletniego do pracy w określonym charakterze, jak również przyuczenie do wykonywania określonej pracy.

Na umowę o pracę można zatrudnić młodocianych pracowników, którzy *:

  • ukończyli co najmniej ośmioletnią szkołę podstawową;
  • przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.

* od tych zasad istnieje kilka wyjątków wskazanych w art. 191 § 2 Kodeksu Pracy.

Umowa o pracę z pracownikiem młodocianym przygotowywanym do zawodu powinna zawierać:

  • rodzaj przygotowania zawodowego,
  • czas trwania przygotowania zawodowego oraz miejsce,
  • sposób przygotowania teoretycznego,
  • wysokość wynagrodzenia.

Umowa winna być sporządzona na piśmie i zawarta na czas określony.

W jakim wymiarze można zatrudnić pracownika młodocianego?

  • Młodociany pracownik nie może pracować dłużej niż 8 godzin na dobę (jeśli nie ukończył 16 r.ż. – 6 godzin).
  • Do czasu pracy młodocianego należy wliczyć czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych. Bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy.
  • Jeśli młodociany pracownik pracuje dłużej niż 4,5 godzin na dobę, konieczne jest wprowadzenie nieprzerwanej 30-minutowej przerwy wliczanej do czasu pracy.
  • Młodociany pracownik nie może pracować w godzinach nadliczbowych oraz w nocy pomiędzy godzinami 22:00 a 6:00, a w szczególnych przypadkach — dla osób, które nie ukończyły 15 lat — pomiędzy godzinami 20:00 a 6:00. Ma także prawo do co najmniej 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku obejmującego niedzielę.
  • Pracodawca nie może zatrudnić młodocianego do wykonywania prac wzbronionych uwzględnionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac. Wyjątkiem jest jedynie sytuacja, jeśli małoletni ma więcej niż 16 lat, a prace wzbronione są niezbędne do jego przygotowania zawodowego.

Czy młodociany ma prawo do urlopu wypoczynkowego?

Jak najbardziej. Po 6 miesiącach od momentu rozpoczęcia zatrudnienia młodociany nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 12 dni roboczych. Po roku pracy wymiar urlopu rośnie do 26 dni. Co ważne, w roku kalendarzowym, w którym pracownik ukończy 18 lat, zyska prawo do urlopu w wymiarze 20 dni roboczych, jeżeli prawo do urlopu uzyskał przed ukończeniem 18 lat.

Na jakie wynagrodzenie może liczyć młodociany pracownik?

Młodociany pracownik ma pełne prawo do otrzymywania wynagrodzenia za swoją pracę. Wynagrodzenie tych odbywających przygotowanie zawodowe w formie nauki zawodu ustala się na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale.

Jego wartość wynosi:

  • 5% – w 1. roku nauki zawodu,
  • 6% – w 2. roku nauki zawodu,
  • 7% – w 3. roku nauki zawodu.

Osoby zatrudnione w ramach przyuczenia do pracy nie mogą dostawać wynagrodzenia niższego niż 4% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale.

Czy agencje pracy tymczasowej mogą zatrudniać pracowników małoletnich?

Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych agencje pracy tymczasowej mogą zatrudniać osoby małoletnie.

Czy małoletni będący pracownikiem tymczasowym może wykonywać takie same prace jak ten ze statusem etatowca? Informacje na ten temat znajdziesz w artykule Jakie prace można powierzyć pracownikowi tymczasowemu, a jakich nie?

Zatrudnienie młodocianego pracownika – obowiązki pracodawcy

Kodeks pracy wskazuje, że pracodawca jest obowiązany zapewnić młodocianym pracownikom opiekę i pomoc, niezbędną dla ich przystosowania się do właściwego wykonywania pracy.

Jego obowiązkiem jest także prowadzenie ewidencji młodocianych pracowników, prowadzenie teczek pracowniczych oraz zgłoszenie zatrudnionych do ZUS-u (młodociani pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę podlegają ubezpieczeniom społecznym na takich zasadach jak inni zatrudnieni).

Konieczne jest także umieszczenie w regulaminie (lub w inny sposób) zapisów określających:

  • wykaz i zakres prac zabronionych młodocianym pracownikom;
  • wykaz stanowisk pracy, które są dostępne dla młodocianych, którzy przygotowują się do wykonywania zawodu;
  • zatwierdzony przez inspektora i musi zaakceptowany przez lekarza medycyny pracy, wykaz lekkich prac, które mogą wykonywać małoletni.

Szczególne obowiązki mają także pracodawcy, zatrudniający pracowników za pośrednictwem agencji pracy tymczasowej? Jeśli Ty także planujesz to zrobić, zajrzyj do artykułu Zatrudniasz pracowników tymczasowych za pośrednictwem agencji? Sprawdź, jakie masz obowiązki.