Pracownicy tymczasowi są zatrudniani przez agencję pracy, a nie przez pracodawcę, dla którego wykonują zadania. Ta forma zatrudnienia różni się od zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. W jaki sposób prawo międzynarodowe broni interesu tych pracowników i jakie są przepisy prawa w Polsce, które regulują obowiązki pracodawcy oraz agencji pracy?

Na czym polega ochrona prawna pracowników?

Nietypowa forma zatrudnienia, jaką jest zatrudnienie w oparciu o pracę tymczasową występuje nie tylko w Polsce, ale także w innych krajach Unii Europejskiej. Rosnąca popularność takiego rozwiązania sprawiła, że konieczne stało się objęcie legislacją kwestii związanych z działalnością agencji pracy w celu uregulowania podstawowych zasad wykonywania pracy na podstawie umowy z agencją i zapewnienia pracownikom prawnej ochrony.

Coraz częściej obywatele Unii Europejskiej (i nie tylko) migrują w celu podjęcia pracy w innym kraju. Właściwa ochrona pracowników zatrudnianych przez prywatne firmy pośrednictwa pracy wymagała zapewnienia przepisów:

  • zakazujących dyskryminacji pracowników (ze względu na rasę, kolor, płeć, religię, poglądy polityczne, narodowość),
  • gwarantujących minimalną płacę, określony czas pracy i dobre warunki pracy,
  • zapewniających dostęp do podstawowych, ustawowych świadczeń z ubezpieczenia społecznego, odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy, niewypłacalności lub złamania praw pracownika, świadczeń macierzyńskich i rodzicielskich,
  • nakazujących pracodawcy zapewnienie bezpieczeństwa i koniecznych szkoleń zatrudnionym.

Międzynarodowe oraz krajowe przepisy opisujące obowiązki pracodawców, agencji pracy i zatrudnianych pracowników mają na celu zagwarantować tym ostatnim godne warunki pracy i szeroko rozumiane bezpieczeństwo.

Praca tymczasowa w prawie międzynarodowym

Zatrudnienie pracownika tymczasowego ma podobną definicję w przepisach państw członkowskich Unii Europejskiej – rozumiane jest jako zatrudnienie pracownika przez agencję pracy tymczasowej w celu udostępnienia go za wynagrodzenie innemu podmiotowi. W każdym z krajów istnieją jednak pewne różnice w zakresie zasad świadczenia usług związanych z pracą tymczasową. Dotyczą one najczęściej rodzajów pracy, która może być wykonana na podstawie tej formy zatrudnienia, okresem i powtarzalnością zatrudnienia, a także prawami oraz obowiązkami stron umowy

Sformułowania przepisów mających chronić interes pracowników zatrudnianych przez prywatne agencje pracy podjęły się Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP) i Unia Europejska. Krok ten był niezbędny, aby zapewnić wszystkim migrantom godziwe warunki pracy oraz zapobiec nadużyciom ze strony pracodawców i pośredników.

Konwencja nr 181 Międzynarodowej Organizacji pracy dotycząca usług agencji pracy

Ten międzynarodowy dokument poświęcony zatrudnieniu w oparciu o umowę pracy tymczasowej przez prywatne biura pośrednictwa pracy dotyczy wszelkich usług związanych z pośrednictwem pracy przez takie agencje, w tym wspierania pracownika w znalezieniu pracy bez stawania się stroną umowy z pracownikiem.

Konwencja została stworzona, aby zagwarantować pracownikom równe traktowanie, jeżeli chodzi o prawo do rokowań zbiorowych oraz zrzeszania się. Chroni ich także poprzez wprowadzenie zakazu dyskryminacji. Państwa ratyfikujące wspomnianą konwencję powinny zagwarantować pracownikom minimalną płacę, normowany czas pracy, godne warunki podczas wykonywania obowiązków, a także dostęp do ustawowych świadczeń i prawo do uzyskania odszkodowań, np. z tytułu wypadku przy pracy.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie te obowiązki dotyczą jedynie agencji pracy tymczasowej, ponieważ to państwa członkowskie powinny dokładnie określić, które z nich spoczywać powinny na pracodawcy, a które na agencji pracy. Jeden z najważniejszych przepisów stanowi, że biura pośrednictwa pracy nie mogą pobierać od pracowników żadnych opłat za świadczone przez siebie usługi.

Dyrektywa 91/383/EWG Unii Europejskiej w sprawie statusu pracowników tymczasowych

Unia Europejska uchwaliła dyrektywę dotyczącą bezpieczeństwa i zdrowia osób zatrudnionych na czas określony lub w czasowym stosunku pracy. Jest to więc dokument opracowany z myślą o tych pracownikach, którzy zawarli umowę bezpośrednio z pracodawcą i tych, którzy nawiązali współpracę z pracodawcą za pośrednictwem agencji pracy tymczasowej. Zgodnie z nim pracownicy tymczasowi oraz pracownicy zatrudnieni na czas określony powinni mieć zapewnioną taką samą ochronę zdrowia i bezpieczeństwo, jak pracownicy zatrudnieni na umowie o pracę.

Aby spełnić założenia tej dyrektywy, konieczne jest:

  • poinformowanie pracownika o ryzyku zawodowym związanym z pracą, którą będzie wykonywać (zobowiązany jest pracodawca),
  • zorganizowanie odpowiednie szkolenie dostosowane do charakteru pracy (strona, która ma przeprowadzić szkolenie i pokryć jego koszty nie jest określona).

Zgodnie z tym dokumentem dopuszczalne jest także wprowadzenie ograniczenia wykorzystywania pracowników czasowych do prac szczególnie niebezpiecznych przez państwo członkowskie.

Praca tymczasowa w polskim prawie

Na terytorium Polski zasady zatrudniania pracowników na podstawie umowy o pracę tymczasową za pośrednictwem agencji pracy są uregulowane w przepisach Ustawy z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych. Przepisy te określają obowiązki i uprawnienia agencji pracy tymczasowej, pracodawcy docelowego (właściwego klienta agencji pracy tymczasowej zwanego także użytkownikiem) oraz pracownika tymczasowego. W ustawie opisano, na jak długo dany pracownik może być skierowany do jednego pracodawcy, jakiego typu obowiązki mogą mu zostać powierzone (nie może wykonywać zadań należących wcześniej do stałego pracownika pracodawcy zwolnionego z przyczyn od niego niezależnych). Zabrania ona także dyskryminowania pracowników i traktowania ich gorzej od pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. W przypadku sytuacji, która nie została opisana w tej ustawie, stosuje się przepisy prawa pracy.